يا حركت در جوهر را نپذيريم . اگر همانند بوعلى حركت در جوهر را قائل نباشيم بايد كمالات و غايات طبيعت را هميشه در يك سلسله اعراض طبيعى جستجو كنيم ، البته همان اعراضى كه طبيعت به طبع خودش به سوى آنها در حركت است . اما اگر قائل به حركت جوهرى شويم غايت طبيعت را [ علاوه بر غايات جوهرى ] در اعراض هم مىدانيم ولى به عنوان يك غايت درجه دوم . غايت اصلى طبيعت را بايد ماوراء طبيعى شدن بدانيم كه طبيعت به آن سو در حركت است . سؤال : اگر اين كمالات جوهرى براى طبيعت به صورت حركت حاصل نشود و به صورت كون و فساد باشد چه مىشود ؟ استاد : نه ، آنجا ديگر نمىشود . - يعنى نمىشود كه رفتن به سوى كمالات به صورت حركت نباشد و به‌طور كون و فساد باشد ؟ استاد : نه ، نمىشود . ما هنوز برهان مطلب را اقامه نكرده‌ايم ، فقط به بيان آن پرداخته‌ايم . تفاوتش در چيست ؟ استاد : تفاوتش از زمين تا آسمان است . اگر شما به كون و فساد قائل شويد بايد همان نتيجه‌اى را كه ما در اينجا گرفتيم بگيريد ، يعنى قائل شويد كه همهء تبدلاتى كه در طبيعت رخ مىدهد از نوع همان تبدلى است كه آب به هوا يا هوا به آب پيدا مىكند ؛ و به همين دليل است كه آنها حركت در جوهر را رد مىكنند . آنها منكر نيستند كه در يك جاهايى كون و فساد رخ مىدهد . آن جاها را ما هم انكار نمىكنيم . ولى ما نمىتوانيم تمام حركتهاى طبيعت را از همان قبيل حركات عرضى بدانيم . بعضى از برهانهايى كه اقامه مىكنند روى همين جهت است كه مىگويند اعراض تابع جوهرند ؛ يعنى اگر در جاهايى قائل به حركت در عرض شويم ، در